Nieważność umowy kredytowej bez statusu konsumenta

W ostatnim czasie zakończyliśmy z sukcesem spór z Getin Noble Bank S.A. w upadłości. Postępowanie rozpoczęło się od pozwu banku o zapłatę, po wypowiedzeniu umowy kredytowej, zaś sprawa na przestrzeni ostatnich lat obejmowała przeprowadzenie opinii biegłego oraz szczegółową analizę treści umowy i sposobu jej wykonywania – z uwagi na podniesiony przez nas zarzut nieważności umowy kredytowej powiązanej z walutą CHF.

Po przeprowadzeniu obszernego postępowania dowodowego, Sąd I instancji podzielił nasze stanowisko uznając, że umowa kredytowa jest nieważna. Konsekwencją stało się jednak zasądzenie na rzecz syndyka masy upadłości banku nominalnej kwoty wypłaconego kapitału kredytu, mimo że z ustaleń sprawy wynikało, iż Klient spłacił już tą kwotę ze znaczną nadwyżką.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, wnieśliśmy apelację wskazując, że mimo podzielenia zarzutu nieważności umowy, skoro kredytobiorca w toku wykonywania nieważnej umowy zwrócił już bankowi całość otrzymanego kapitału, a nawet uiścił świadczenia przekraczające jego wartość, to nie istnieje żadne rzeczywiste wzbogacenie po jego stronie.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie podzielił argumentację przedstawioną w apelacji. W uzasadnieniu wskazał, że nieważność umowy sama przez się nie uzasadnia zasądzenia na rzecz banku nominalnej kwoty wypłaconego kapitału, jeżeli z ustalonego stanu faktycznego wynika, że kapitał ten został już w całości ekonomicznie zwrócony poprzez świadczenia spełnione przez kredytobiorcę. Instytucja bezpodstawnego wzbogacenia nie służy bowiem przyznawaniu świadczeń oderwanych od rzeczywistego stanu majątkowego stron, lecz eliminacji istniejącego wzbogacenia uzyskanego kosztem innej osoby. Rozstrzygnięcie to oznacza zatem, że sąd nie ograniczył się wyłącznie do formalnego stwierdzenia nieważności umowy, lecz zbadał rzeczywisty efekt ekonomiczny wzajemnych rozliczeń stron. Jeżeli kapitał został już faktycznie zwrócony poprzez dokonane spłaty, brak jest podstaw do ponownego zasądzania tej samej kwoty na rzecz banku (tutaj: syndyka).

Na szczególną uwagę zasługuje natomiast jeszcze jeden aspekt tej sprawy. Kredytobiorca, w ramach zawieranej umowy, nie został uznany za konsumenta. Nie przeszkodziło to jednak Sądowi w ustaleniu nieważności umowy kredytowej.

Opisywana sprawa pokazuje, że nawet wieloletni proces zakończony niekorzystnym w części wyrokiem pierwszej instancji może zostać skutecznie zmieniony na etapie postępowania apelacyjnego. Efektem postępowania przed Sądem Apelacyjnym było bowiem potwierdzenie dwóch niezwykle istotnych kwestii. Po pierwsze, nieważność umowy kredytowej może zostać stwierdzona także wtedy, gdy kredytobiorca nie posiada statusu konsumenta. Po drugie, samo ustalenie nieważności umowy nie oznacza automatycznie, że bankowi przysługuje roszczenie o zwrot kapitału. Rozliczenia stron nieważnej umowy nie mogą bowiem abstrahować od rzeczywistego stanu majątkowego. Jeżeli kredytobiorca ekonomicznie zwrócił już otrzymany kapitał, nie ma podstaw do jego ponownego zasądzenia wyłącznie z tego powodu, że umowa została uznana za nieważną.

Sprawę prowadzili r.pr. Joanna Zarzycka oraz adw. Piotr Barcz